strona główna  |  mapa serwisu  
RiskCon

       Inżynierskie Biuro Analiz Zagrożeń i Oceny Ryzyka

RiskCon na FacebookuRiskCon na Google +RiskCon na YouTube

Informacje  
 

Dyrektywy ATEX

 

Określenie ATEX pochodzi z języka francuskiego “ATmospheres EXplosives”. (Wybuchowe atmosfery)

Tylko w Europie ma miejsce ponad 2000 eksplozji rocznie substancji łatwopalnych, pyłu oraz gazów.Eksplozje powodują uszkodzenia urządzeń, zniszczenia całych fabryk, a przede wszystkim utratę ludzkiego życia.

Reguły ATEX były rozumiane jako dobrowolny standard od 1 marca 1996 roku. Reguły te są obowiązkowe dla sprzętu elektrycznego i elektronicznego do użytku w środowisku zagrożonym wybuchem sprzedawanego w Unii Europejskiej po 1 lipca 2003 roku. Od tej daty wszystkie produkty sprzedane do użytkowania w środowisku zagrożonym wybuchem muszą posiadać certyfikat ATEX i mieć odpowiedni symbol .

Dyrektywa ATEX (94/9/EC) nakłada na producentów obowiązek dostarczania sprzętu elektrycznego do użycia w potencjalnie TYLKO z odpowiednimi certyfikatami. Dla pracowników istnieje inna Dyrektywa ATEX (99/92/EC), która określa wymogi poprawy bezpieczeństwa i higieny pracy osób pracujących w środowisku zagrożonym wybuchem. Obydwie Dyrektywy są obowiązujące.

Dyrektywy te określają obowiązek sklasyfikowania każdego obszaru według stopnia potencjalnego zagrożenia, przez co na takich obszarach może być używany tylko sprzęt z odpowiednim certyfikatem. Według starej dyrektywy CENELEC (obowiązującej wcześniej) różne obszary były dzielone zależnie od poziomu zagrożenia na trzy klasy: Strefa 2, Strefa 1 i Strefa 0. Według Dyrektywy ATEX każda Strefa jest powiązana z Kategorią, a każdy sprzęt elektryczny jest klasyfikowany według tych kategorii i uzyskuje certyfikat obszaru, w których może być bezpiecznie używany.

Najważniejsze pytania

Korzyści wynikające z oceny zgodności z dyrektywą ATEX:

  • zapewnienie bezpieczeństwa w zakładach przemysłowych
  • spełnienie obowiązującego prawa
  • ograniczenie strat ekonomicznych wynikających z potencjalnych zagrożeń, awarii,
  • przestojów w produkcji
  • potwierdzenie kompetencji przez stronę trzecią, jeśli bierze udział w ocenie zgodności
  • zapewnienie wymaganej jakości urządzeń
  • koordynacja służb BHP i osób odpowiedzialnych



Kiedy mają zastosowanie dyrektywy ATEX?

Dyrektywa ATEX 94/9/WE ma zastosowanie do urządzeń, które mają własne źródło zapłonu (np. możliwość wyładowań elektrycznych, elektryczność statyczna, wyższe temperatury), systemów ochronnych i urządzeń zabezpieczających stosowanych w atmosferach wybuchowych. Atmosfery wybuchowe stanowią mieszaniny gazów, par, pyłów z powietrzem w warunkach ciśnienia atmosferycznego.
Dyrektywa ATEX 1999/92/WE dotyczy miejsc pracy, w których może wystąpić atmosfera wybuchowa.

Jaka jest rola strony trzeciej podczas oceny zgodności według dyrektywy ATEX?

Dyrektywa określa kiedy rola strony trzeciej – jednostki notyfikowanej – jest obowiązkowa podczas oceny zgodności. Jednostka notyfikowana może być powołana w ramach dyrektywy ATEX do sprawdzenia dokumentacji, przeprowadzenia badań wyrobu, przechowywania dokumentacji, zatwierdzenia systemu jakości.

Jeśli nawet nie jest konieczny udział jednostki notyfikowanej, sprawdzenia i badania wykonane przez stronę trzecią, np. dobrowolna certyfikacja wyrobu z normami ATEX, utwierdzają wytwórcę, że badany wyrób spełnia wymagania czy urządzenia są właściwie dobrane do stref zagrożenia wybuchem.

Kto ponosi odpowiedzialność za spełnienie wymagań dyrektyw ATEX?

- dokonanie oceny zgodności wyrobu według dyrektywy 94/9/WE jest obowiązkiem wytwórcy
- spełnienie wymagania zgodności z dyrektywą 1999/92/WE jest obowiązkiem pracodawcy

Czy są inne niż określone w dyrektywie ATEX metody oceny urządzeń pracujących w atmosferach wybuchowych?

Stosowany jest również system certyfikacji IECEx, który ma zastosowanie również poza Unią Europejską. Certyfikacja IECEx wymaga zgodności z określonymi normami IEC (które najczęściej są również normami obowiązującymi w ocenie zgodności ATEX jako normy zharmonizowane z dyrektywą 94/9/WE). Certyfikacja IECEx nie jest obowiązkowa.

W jaki sposób może dojść do wybuchu?

Do wybuchu może dojść tylko w atmosferze wybuchowej. Atmosfera wybuchowa powstaje tam, gdzie mieszanina powietrza, gazów palnych, par lub pyłów jest produkowana, przetwarzana i magazynowana w obecności tlenu.

Atmosfera wybuchowa zawierająca gazy, pary i mgły występuje z reguły w:

  • zakładach chemicznych
  • zbiornikach
  • rafineriach
  • stacjach uzdatniania wody
  • elektrowniach
  • lakierniach
  • portach morskich
  • na lotniskach



Atmosfera wybuchowa zawierająca pyły z reguły występuje w:

  • zakładach chemicznych
  • elektrowniach
  • lakierniach
  • młynach
  • cementowniach
  • portach morskich
  • zakładach przetwórstwa żywności
  • zakładach przetwórstwa drewna
  • wytwórniach granulatów z tworzyw sztucznych


... i wielu innych obszarach w których mamy do czynienia z produktami pylącymi lub sproszkowanymi.

Jakich urządzeń można używać - strefy i kategorie zagrożenia wybuchem?

Tabela 1 przedstawia oznaczenia stref. Są one podzielone na obszary zagrożenia z powodu obecności gazów, oparów i mgieł oraz pyłów, a następnie pod względem kategorii ryzyka tzn. odpowiednio do prawdopodobieństwa wystąpienia ryzyka. Odpowiednio przypisano kategorie, które określają stopień bezpieczeństwa urządzeń. Tabela informuje, do której kategorii musi być zaliczone urządzenie, aby mogło być zastosowane w konkretnej strefie. Oczywiście, sprzęt zaliczony do wyższej kategorii spełnia wymagania kategorii niższej.
 

Zagrożenie Ryzyko Strefa Kategoria Urządzenie
Gazy,
pary i mgły
ciągłe albo długotrwałe albo częste 0 II 1 G


bardzo wysoki poziom
bezpieczeństwa

(bezpieczne pomimo
dwóch niezależnych awarii)


Gazy,
pary i mgły
okazjonalne 1 II 2 G


wysoki poziom bezpieczeństwa
(bezpieczne nawet w przypadku spodziewanej awarii)


Gazy,
pary i mgły
okazjonalne
i krótkotrwałe
2 II 3 G


normalny poziom bezpieczeństwa
(bezpieczne podczas normalnej eksploatacji)


Pyły ciągłe albo długotrwałe albo częste 20 II 1 D


bardzo wysoki poziom
bezpieczeństwa

(bezpieczne pomimo
dwóch niezależnych awarii)


Pyły okazjonalne 21 II 2 D


wysoki poziom bezpieczeństwa
(bezpieczne nawet w przypadku spodziewanej awarii)


Pyły okazjonalne
i krótkotrwałe


22
pyły
przewodzące

pyły nieprzewodzące



II 2 D
II 3 D
wysoki poziom bezpieczeństwa
normalny poziom bezpieczeństwa

 

W jaki sposób zapobiegać wybuchom?

Najważniejsze jest zapobieganie powstaniu atmosfery wybuchowej.
Jeżeli nie można tego osiągnąć, konieczne jest zapobieganie powstaniu źródeł zapłonu.

Kategorie ochrony przed zapłonem

Normy opisują specjalne metody projektowania urządzeń elektrycznych stosowanych z gazami, parami i mgłami. Metody te są odpowiednio przypisane do kategorii ochrony przed zapłonem (Tabela 2). W jednym urządzeniu można połączyć kilka kategorii ochrony przed zapłonem. Metody ochrony w przypadku pyłów stwarzających zagrożenie wybuchowe koncentrują się na uszczelnieniu obudowy (klasa ochrony IP).
Zasady i wymagania dla urządzeń nieelektrycznych do zastosowań w obszarach zagrożonych wybuchem zostały opisane w nowej normie EN 13463-1. Trwają prace nad normami dla różnych rodzajów zabezpieczenia przed zapłonem.
Środki które można przedsięwziąć w celu wiarygodnego wykluczenia potencjalnych źródeł zapłonu, zależą od kategorii, do której urządzenie powinno być zaliczone. Do najważniejszych czynników zapłonu zalicza się zazwyczaj: obudowy ze stopów lekkich, ładunki elektrostatyczne, łuk elektryczny, ciepło spowodowane przez tarcie.

 

Kategorie ochrony przed zapłonem Oznaczenia Można
stosować
w strefie
Zasady bezpieczeństwa

dzielnik

Podwyższony poziom bezpieczeństwa EEx e 1 Brak łuku elektrycznego,
iskier i gorących powierzchni
Urządzenia nieiskrzące EEx nA 2

dzielnik

Obudowa ciśnieniowa
EEx d 1 Kontroluje eksplozję
wewnetrzną i gasi płomień
Obudowa wypełniona piaskiem EEx q 1
Obudowane przełączniki EEx nC 2

dzielnik

Iskrobezpieczne (specjalne wymagania)
EEx ia 0 Ogranicza energię iskier
i temperaturę powierzchni
Iskrobezpieczne EEx ib 1
Urządzenia o ogranicznonym poborze energii
EEx nL 2

dzielnik

Hermetyzacja masą izolacyjną
EEx m 1 Separuje źródło zapłonu
od atmosfery wybuchowej
Hermetyzacja olejowa EEx o 1
Obudowa gazem pod ciśnieniem
EEx p 1
Obudowa gazem pod ciśnieniem
(wersja uproszczona)
EEx nP 2
Obudowa paroszczelna EEx nR 2

dzielnik


Grupy wybuchowości

Urządzenia górnicze są zaliczane do grupy I, natomiast grupa II obejmuje wszystkie pozostałe działy przemysłu z atmosferami wybuchowymi, jak np. przemysł chemiczny. Tylko grupa II jest podzielona na trzy kategorie (A, B, C), a następnie na podkategorie: obudowy ciśnieniowe i urządzenia iskrobezpieczne. Taki podział ma na celu sklasyfikowanie różnic w możliwości powstania zapłonu oraz w prawdopodobieństwie przeskoku iskry w środowisku potencjalnie wybuchowym. Przypadki o największym zagrożeniu są ujęte w grupie IIC; urządzenia dla grupy IIC spełniają wymagania grupy IIB i grupy IIA.

Klasy temperaturowe

Wszystkie urządzenia klasyfikowane są pod względem maksymalnej temperatury, jaka może wystąpić na ich powierzchni. Temperatura powierzchni zawsze musi być niższa od temperatury zapłonu łatwopalnego materiału.
Gazy podzielone są na klasy temperaturowe (patrz Tabela 3); urządzenia dopuszczone do stosowania są oznaczane w taki sam sposób. Wyższa klasa temperaturowa spełnia wymagania stawiane dla klasy niższej. Zatem urządzenia oznaczone EEx...IIC T6 są dopuszczone do stosowania ze wszystkimi znanymi gazami. Dla celów zapobiegania wybuchom w atmosferach zapylonych stosuje się określanie maksymalnej temperatury powierzchni w °C.

 

Grupy wybuchowości Klasy temperaturowe

dzielnik

  T1 T2 T3 T4 T5 T6

dzielnik

Max. temp.

powierzchni

450°C 300°C 200°C 135°C 100°C 85°C

dzielnik

IIA Aceton
Amoniak
Benzen
Kwas octowy
Etan
Octan etylu
Chlorek etylu
Metanol
Naftalen
Fenol
Propan
Octan Izoamylu
n-Butan
Alkohol n-butylowy
Benzyny
Oleje napędowe
Oleje opałowe
n-Heksan
Aldehyd octowy T5 T6
             
IIB Gaz miejski
(gaz oświetleniowy)
Etylen
Tlenek etylenu
  Eter etylenowy    

dzielnik

IIC Wodór Acetylen       Dwusiarczek węgla

dzielnik

 

Jak odczytywać oznaczenia Ex?

Kategorii ochrony przed gazem lub pyłem; jeżeli to konieczne, urządzenia te muszą mieć określoną kategorię ochrony przed zapłonem oraz - z zasady - najwyższą temperaturę występującą na ich powierzchni. Wszystkie informacje niezbędne do bezpiecznej eksploatacji urządzeń muszą być podane w instrukcji użytkowania.

 

Jak odczytywać oznaczenia Ex?

 
Jakie świadectwa są wymagane?

Producent musi załączyć Deklarację Zgodności (Declaration of Conformity) dla każdego produktu. Deklaracja Zgodności informuje, w jaki sposób producent spełnia wszystkie wymogi dotyczące bezpieczeństwa. Na produkcie musi być naniesiony znak CE. Urządzenia elektryczne kategorii 1 i 2 muszą mieć Świadectwo Badania Typu (EC Type Test Certificate) wystawione przez upoważnioną instytucję. Do takich instytucji zalicza się n.p. PTB (Physikalisch Technische Bundesanstalt). W przypadku urządzeń nieelektrycznych Świadectwo Badania Typu jest konieczne tylko dla kategorii 1. Certyfikaty takie są również konieczne dla wszystkich urządzeń nieelektrycznych. Niemniej, jeżeli analiza ryzyka dla zagrożenia wybuchem wskazuje, że nie istnieją żadne potencjalne źródła zapłonu, produkt nie podlega dyrektywie ATEX i w tym przypadku Deklaracja Zgodności oraz oznaczenie Ex nie są konieczne. Taka sytuacja może dotyczyć produktów stosowanych w systemach czysto pneumatycznych, np. zaworów, elementów przygotowania powietrza, tłumików hałasu lub manometrów.

     
 

Masz jakieś pytania
lub wątpliwości?

 

 
 

 Zapraszamy do kontaktu

 
     
 

Bezpieczeństwo przeciwwybuchowe przy spawaniu

Płomień palnika lub spadające krople stopionego metalu stanowią wysoce efektywne źródła zapłonu. Dlatego niezmiernie ważne jest, aby zapewnić odpowiednie zabezpieczenia w miejscu pracy. 

zobacz więcej
 

Szkolenie - bezpieczeństwo przeciwwybuchowe